avatar

یادێک له‌ تێکۆشه‌ری رۆژه‌ سه‌خته‌کان کاک عه‌وڵا شێنانی


هاوینی ساڵی 1982 بۆ سه‌ردانی ماڵه‌ خزمان چووبوومه‌ ئاوایی زاواکێو. چه‌ند رۆژێک له‌وێ مامه‌وه‌ و به‌ پێی‌عاده‌تی هه‌میشه‌یم سه‌ری زۆربه‌ی مووچه‌ و مه‌زراکانی دۆستانی ئه‌وێم‌دا.
ئاوایی''‌زاواکێو'' له‌ناوچه‌ی‌گه‌ورکان‌و له‌نێوبه‌ندی ئاواییه‌کانی، خوڕخوڕه‌،زێڕاندۆڵ، سارده‌کۆستان،موسێ‌، برایم‌خه‌سار و گه‌نمان هه‌ڵکه‌وتووه‌.
رۆژێک‌ لای ئێوارێ، به‌ قه‌راغ چۆمی‌دا هه‌تا نیزیک ئاشه‌کۆنه‌که‌ی برایم خه‌ساری و دۆڵی‌گاقڕانێ ‌رۆیشتم، له‌ گه‌ڕانه‌وه‌م‌دا به‌و به‌ری چۆمی‌داو به‌لای شێخ‌ره‌شی‌دا هاتمه‌وه‌.
له‌ نێوچناران* چاوم به‌ پێشمه‌رگه‌یه‌کی نه‌ناسیاو که‌وت. رانک‌وچۆغه‌یه‌کی بۆری له‌به‌ردابوو، جووتێک که‌وشی ئادیداسی له‌ پێدابوو، جوتێک زه‌نگاڵی مه‌ره‌زی سووری تا بن ئه‌ژنۆی هه‌ڵکێشابوو، نووسه‌نه‌که‌ هه‌موو زه‌نگاله‌کان و قه‌یتانی که‌وشه‌که‌ی داپۆشیبوو.
سڵاوم لێکرد و سڵاوی ئه‌ستاندمه‌وه‌. هه‌ردوکمان لێک نامۆ بوین، یه‌کترمان نه‌ده‌ناسی، لێمپرسی پێشمه‌رگه‌ی کوێی؟ کوتی ماڵمان لێره‌یه‌ و پیشمه‌رگه‌ی هێزی شه‌هیدانی وێردیم. لێی‌پرسیم ئه‌ی تۆ پێشمه‌رگه‌ی کوێی؟ کوتم پێشمه‌رگه‌ی هێزی شه‌هید پێشه‌وام. کوتم ئه‌من هه‌موو خه‌ڵکی ئێره ‌ده‌ناسم به‌ڵام تۆم قه‌ت نه‌دیوه‌! کوتی ماڵمان له‌ شێنان بوو به‌ڵام به‌هۆی ئه‌وه‌ی که‌ پێشمه‌رگه‌م و شێنان له‌ جاده‌ی بانه‌ سه‌رده‌شت نیزیکه‌، جارێ بارمان کردووه‌ بۆ ئێره‌.
درێژه‌ی به‌ قسه‌کانیداو کوتی چه‌ند رۆژه‌ بۆ سه‌ردانی ماڵه‌وه‌مان هاتوومه‌وه‌و وه‌ره‌ز بووم زۆرم پێخۆشبوو که‌ ئه‌وه‌ پێشمه‌رگه‌یه‌کی دیکه‌ش هات.
به‌ قسه‌کردن به‌ نێوچناران‌دا هاتینه‌ سه‌ر کانیی فه‌قێ ره‌سووی و به‌ په‌نا کانییه‌که‌دا به‌ باریکه‌ڕێیه‌کدا که‌ ‌ به‌ پشت‌گرده‌که‌ی به‌ر قه‌برستانه‌ کۆنه‌که‌دا ده‌هاته‌خوارێ، هه‌ڵگه‌ڕاین.
به‌ ته‌نیشت ماڵه‌ئاغای‌دا تێپه‌ڕین و گه‌یشتینه‌ سه‌ربانی ماڵه‌ سۆفی‌برایم، له‌وێ ماڵئاوییمان لێککرد و چوینه‌وه‌ ماڵه‌خۆمان، ئه‌من له‌ خانه‌خوێیه‌که‌م پرسی ماله‌ کاک عه‌وڵا که‌ی هاتووه‌ته‌ ئێره‌؟ کوتی ماوه‌یه‌که‌ هاتوون و زۆر ماڵی چاکن، کاک عه‌وڵاش پێشمه‌رگه‌ی حیزبه‌.
شه‌وێ نووستم و به‌یانی بۆ ده‌ست و چاو شوشتن چووم بۆ چۆمی، بۆنی پنگه‌ڵانی قه‌راغ جۆگه‌ی ئاشی، به‌و ناوه‌دا بڵاو ببۆوه‌و به هه‌ڵکردنی‌هه‌ر سروه‌بایه‌ک ئه‌وه‌نده‌ی دیکه‌ وڵاتی پڕده‌کرد له‌و بۆنه‌ خۆشه‌. گه‌ڵای دارچناره‌کان به‌ده‌م باوه‌ ده‌له‌رینه‌وه‌و هاژه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌نگی هاشه‌ی خوڕێنی چۆمی که‌ به‌سه‌ر گابه‌رده‌کاندا هه‌ڵده‌دێرایه‌ خوارێ، تێکه‌ڵ به‌ سیڕه‌ی ئه‌و پۆله‌ سه‌قره‌ ده‌بوو که‌ به‌‌ ئاسمان‌دا ده‌سووڕانه‌وه‌.
نیوه‌ڕۆیه‌، به‌ره‌و ماڵه‌ کاک عه‌وڵا شێنانی رۆیشتم، ماڵه‌که‌یان له‌ خوار ماڵه‌ عه‌زه‌بارزانی و پشت‌ماڵه‌ محه‌ممه‌د هه‌لاجی هه‌ڵکه‌وتبوو. ده‌رکی ماڵه‌که‌ی ڕووی له‌ خرێ‌گورگان بوو. له‌ده‌رکێ ڕا بانگی کاک عه‌وڵام کرد، گورج وه‌ڵامی داوه‌و هاته‌ده‌رێ، به‌خێرهاتنی کردم.
له‌به‌ر هه‌یوانی ماڵه‌که‌ی دانیشتین.خێزانی هات و به‌خێرهاتنی کردم. له‌ په‌نا دیوارێکی کورتی به‌ به‌رد هه‌ڵچنراو، جه‌ڕه‌یه‌ک به‌ دیواره‌که‌وه‌ هه‌ڵپه‌سێردرابوو،جامیلکه‌یه‌کی فافۆنی به‌سه‌ر ڕۆکرابوو، بن میچی به‌رهه‌یوانه‌که‌ هێلانه‌ زه‌رگه‌ته‌یه‌کی پیوه‌بوو، جاروباره‌ زه‌رگه‌ته‌یه‌ک لێی ده‌فڕییه‌ ده‌رێ ویه‌کی دیکه‌ ده‌هاته‌وه‌ نێوهێلانه‌. هه‌تا ئه‌من چۆڕێکم ئاو له‌ جه‌ڕه‌که‌یڕا له‌ جامه‌که‌ی کرد و خواردمه‌وه‌، کاک عه‌وڵا هه‌رای کرد چامان بۆ بێنن.
له‌گه‌ڵ کاک عه‌وڵا ده‌ستمان به‌ قسان کرد، کاک عه‌وڵا باسی ئه‌وه‌ی ده‌کرد که‌ ئه‌وان له‌ کۆنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئاغاکانی نجنێ و مه‌نیجه‌ڵان کێشه‌یان هه‌یه‌ و ئێستا که‌ ئه‌وان له‌ لای ده‌وڵه‌تن، ئه‌و ناتوانێ له‌ شێنان بژی و ماڵی هێناوه‌ته‌ ئێره‌، خێزانی کاک عه‌وڵا له‌ ژورێڕا به‌ که‌شه‌فێک چاو بڕێک گڕکه‌‌و هاروێ‌وه‌ هاته‌ هه‌یوانێ، بۆنی هاروێ و گڕکه‌ وڵاتی داگرت.
تا دره‌نگانێکی ئێوارێ دانیشتین، سێبه‌ر به‌سه‌ر لایه‌کی دێ کشابوو، هه‌ستاین بڕۆین پیاسه‌یه‌ک بکه‌ین، به‌به‌رماڵاندا هاتینه‌ خوارێ بۆ لای مزگه‌وتێ، له‌ سه‌ربانی ماڵه‌ هه‌مزه‌جۆڵای توشی مامه‌‌پیره‌ی بووین. مامه‌‌پیره‌ پیاوێکی کزی کورته‌ باڵا بوو. ئه‌و هه‌موو ئێواران، لبادێکی دێنا و له‌و سه‌ربانه‌ی رایده‌خست و دوو سه‌رینی دێنان و پاڵێ وێده‌دان و ڕادیۆی حیزبی ده‌گرت و ته‌واو ده‌نگی ده‌دایه‌. به‌ ده‌نگی رادیۆ کوروکاڵی دێ له‌ مامه‌پیره‌ کۆده‌بوونه‌وه‌و تا ته‌واو بوونی ده‌نگوباس‌و لێکدانه‌وه‌ی رۆژ که‌س مته‌قی لێوه‌نه‌ده‌هات.
له‌ هه‌واڵه‌کاندا باسی چالاکییه‌کی هێزی شه‌هیدانی وێردی کرا که‌ دوژمن هێرشی کردبووه‌ سه‌ر ده‌سته‌یه‌ک له‌ پێشمه‌رگه‌کان، ئه‌وانیش لێیان وه‌ده‌ستهاتبوون و زه‌برێکی باشیان له‌ دوژمن دابوو، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ له‌و هێرشه‌دا پێشمه‌رگه‌یه‌ک به‌ ناوی که‌ریم‌زاواکێوی شه‌هید ببوو. به‌ بیستنی ناوی شه‌هیده‌که‌ هه‌موومان چاومان له‌ یه‌کترکرد، ئاخر ئه‌و شه‌هیده‌ که‌ریمی کوڕی خله‌ قاوه‌چی و خه‌ڵکی زاواکێو بوو. ماڵه‌که‌یان له‌وبه‌ری چۆمی و له‌ سه‌ررێگای خوڕخوڕه‌ی بوو. هه‌موومان هه‌ر په‌کوو په‌کوومان بوو. هه‌ستاین و به‌ره‌و ماڵه‌ کاک خدری وه‌ڕێکه‌وتین، له‌ده‌رکی مزگه‌وتێ مامۆستا مه‌لا که‌ریمی ''سارده‌کۆستان‌''مان دیت، هه‌واڵه‌که‌مان پێکوت، کوتی بیستوومه‌و ده‌مه‌وێ له‌گه‌ڵ مامۆستای ئێره‌ پێکه‌وه‌ بچین بۆ ماله‌ کاک خدری.
وادیار بوو مامۆستا مه‌لا که‌ریم که‌ ئه‌وده‌م ئه‌ندامی به‌ڕێوه‌به‌ریی رێکخراوی خه‌بات بوو، هه‌واڵه‌که‌ی بیستبوو، سه‌باره‌ت به‌ ناسیاویی له‌گه‌ڵ ماڵه‌ که‌ریم زاواکێوی، هاتبوو بۆ زاواکێو.
هه‌موو پێکه‌وه‌ به‌ره‌و ماڵه‌ کاک خدری وه‌ڕێکه‌وتین، کاک خدر له‌سه‌ربانی بوو، به‌ دیتنی خه‌ڵکه‌که‌ هاته‌خوارێ‌و به‌ره‌وپیری خه‌ڵکه‌که‌ هات.مامۆستاکان چاک‌وخۆشییان له‌گه‌ڵ کرد و به‌ره‌و وه‌تاغێ رۆیشتن.
کاک خدر شکی کردبوو، به‌ڵام هیچی نه‌ده‌کوت، مامۆستا مه‌لاکه‌ریم هێندێکی قسه‌کرد و هێدی هێدی قسه‌کانی برده‌سه‌ر هێرشی دوژمن و پێویستیی به‌ربه‌ره‌کانیی خه‌ڵک دژی ئه‌و هێرشه‌. کاک خدر به‌ نیشانه‌ی سه‌لماندنی قسه‌کانی مامۆستا، سه‌ری ده‌له‌قاند و جارجاره‌ چاوێکی له‌ خه‌ڵکه‌که‌ی ده‌کرد. دوای ئه‌وه‌ی مامۆستا قسه‌کانی گه‌یشته‌ ئه‌و جێیه‌ی که‌ ده‌بوو به‌ کاک خدر بڵێ کوڕه‌که‌ت شه‌هید بووه‌،خه‌ڵکه‌که‌ هه‌موو بێده‌نگ بوون. کاک خدر هیچ ئاڵوگۆڕێکی ئه‌وتۆی به‌سه‌ر ڕوخساریدا نه‌هات، ته‌نیا ئه‌وه‌نده‌ی کوت: مامۆستا ئه‌گه‌ر هه‌ر ماڵه‌و که‌سێک بدا به‌ شۆڕش، کوا دوژمن ده‌توانێ ئاوامان لێبکا؟
شه‌ودره‌نگانێک ته‌رمی کاک که‌ریم گه‌یشته‌وه‌ زاواکێو، هه‌ر ئه‌و شه‌وه‌ له‌ گۆڕستانی ته‌نیشت جێ‌نۆکان، به‌خاکیان سپارد. سێ رۆژ سه‌ره‌خۆشیی له‌ مزگه‌وتێ بۆداندرا، هه‌رکه‌س له‌ ماڵه‌ خۆیڕا مه‌جوعمه‌ی بۆ ده‌هات و میوانه‌کانیش له‌گه‌ڵ خه‌ڵکه‌که‌ی نانیان ده‌خوارد، ره‌سمێکی زۆر جوان بوو، ماڵه‌ خاوه‌ن مردوو، پیویست نه‌بوو، هیچ بکه‌ن، هه‌موو خه‌ڵکه‌که‌ خۆیان به‌ خاوه‌نی ئه‌و شه‌هیده‌ ده‌زانی.
دوو سێ رۆژ دوای ته‌واو بوونی سه‌ره‌خۆشی کاک عه‌وڵا کوتی ئه‌رێ بۆ نایه‌ی سه‌رێکی شێنانێ بده‌ین؟ ئه‌منیش کوتم زۆرم پیخۆشه‌، که‌ی بچین؟ کوتی،سبه‌ینێ به‌یانی زوو ده‌ڕۆین، بۆ ئه‌وه‌ی پێش گه‌رمای نیوه‌ڕۆیه‌ له‌ دۆڵی کوێستانێ تێپه‌ڕین.
به‌یانی ‌زوو وه‌ڕێکه‌وتین، کاک عه‌وڵا گورج و چالاک ده‌ڕۆیشت، هێشتا ته‌واو تاوبان گه‌رم نه‌ببوو، له‌ تیره‌گی پشت په‌ڵه‌داری تێپه‌ڕین.لای نیوه‌ڕۆیه‌ گه‌یشتینه‌ پشت ئاوایی شێنان، بڕێک به‌ پارێزه‌وه‌ چووینه‌ نێودێ، کاک عه‌وڵا له‌ده‌رکی ماڵێکی دا ژنێک وه‌ڵامی داینه‌وه‌و فه‌رمووی کردین، چووینه‌ ژورێ، ماڵه‌ حه‌مه‌ره‌حیم‌یان پێده‌کوتن. خێرا نان و چایان بۆ سازکردین. هه‌واڵی ماڵه‌ کاک عه‌وڵایان له‌ کاک عه‌وڵا پرسی ئه‌ویش وه‌ڵامی دانه‌وه‌. کوڕێکی که‌ڵه‌گه‌تی چاوشین له‌ ماڵێ بوو، ده‌یکوت تازه‌ له‌ تاران بووه‌ و له‌وێ کرێکاری شیرکه‌تێکه‌. بڕێکمان هه‌واڵی ئه‌وێ لێپرسی، کوتی خه‌ڵکی تارانێ هێندێکیان کوردیان خۆشده‌وێ و هێندێکیشیان که‌ منداڵیان پاسداره‌ مۆڕه‌مان لێده‌که‌ن.
دوای نان خواردن به‌ رێگایه‌دا و به‌ بن داربه‌ڕوه‌کاندا به‌ره‌و نجنێ وه‌ڕێکه‌وتین و له‌ وێشڕا بۆ شه‌وێ چوینه‌ مه‌نیجه‌ڵان و له‌ کۆخێ ئاشنایه‌کی کاک عه‌وڵا ماینه‌وه‌.
دوو رۆژ له‌وێ بووین، زۆربه‌ی شاخ و مه‌زراو کۆخه‌کانی ئه‌وناوه‌ی پێناساندم. له‌ رێگایه‌ زۆرمان قسه‌کرد، له‌قسه‌کانی‌‌دا دنیایه‌ک له‌ بڕوابه‌خۆبوون و گه‌شبینی به‌ داهاتووی شۆڕشه‌که‌مان ده‌بیندرا. گه‌ڕاینه‌وه‌ شێنان، له‌وێ کاک عه‌وڵا ده‌بوو بڕواته‌وه‌ بۆ هێز، ماڵئاواییمان لێککرد و ئه‌من به‌ره‌و زاواکێو و ئه‌ویش به‌ره‌و هێزی شه‌هیدانی وێردی رۆیشتین.
ساڵ هاتن و تێپه‌ڕین،سه‌روسمێڵ له‌ قه‌ترانی ڕا ببوونه‌ کافوور، یادی وڵات ته‌نیا شتێک بوو که‌ گۆڕانیان به‌سه‌ردانه‌هاتبوو، کاک عه‌وڵام نه‌دیته‌وه‌، ئه‌من هاتم بۆ سوئێد، رۆژێک کاک سامڕه‌ند له‌ نۆڕوێژ ڕا هاتبووه سوئێد، له‌ نێوان قسان‌دا باسی کاک عه‌وڵا شێنانی هاته‌گۆڕێ، کوتم له‌ کوێیه‌؟ کاک سامره‌ند کوتی له‌ نۆڕوێژه‌ و ناسازه‌، ته‌له‌یفونه‌که‌یم له‌ کاک سامڕه‌ند وه‌رگرت، زه‌نگم بۆ لێدا، ناوی خۆم پێکوت ناسیمیه‌وه‌، زۆری پێخۆش بوو، قه‌رارمان‌دانا سه‌ریبده‌م، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌، ئه‌رک مه‌و‌دای به‌ من و ئه‌جه‌لیش مه‌جالی ویی‌ نه‌دا جارێکی دیکه‌ یه‌کتر ببینینه‌وه‌، رۆژی چواری ئاپریلی ساڵی 2010ی زایینی له‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌ک له‌ شاری ترۆندهایم له‌ وڵاتی نۆڕوێژ چاوه‌کانی بۆ هه‌میشه‌ له‌سه‌ریه‌کدانان و دڵه‌گه‌وره‌که‌ی له‌ لێدان که‌وت. هه‌واڵی کۆچی دوایی کاک عه‌وڵام له‌ ماڵپه‌ڕه‌ ئینتڕنێتییه‌کان‌دا خوێنده‌وه‌، یادی به‌خێر و رووحی شادو که‌س وکاری سه‌لامه‌ت بن.
که‌ماڵ گروێسی
2010.04.12
بگه‌ڕێوه|ده‌سپێک|بینێره‌ بۆ فه‌یس‌بوسکه‌که‌ت
ده‌ستپێک
ڕێبه‌رانی شه‌هید
ئاڵبۆمی نه‌مران
 
کۆمار
بانگه‌واز
په‌یوه‌ندی