نه‌غه‌ده
ئیسماعیل كرمانج

خه‌ڵکی : نه‌غه‌ده

له ‌دایکبووی : له‌ج 1943

کاتی شه‌هیدبوون : 1980.04.02

شوێنی شه‌هیدبوون : لە قه‌ڵاتان بریندار بوو و لە مەهاباد شەهید بوو.

شوێنی گڵکۆ : مەهاباد

چۆنیه‌تی شه‌هیدبوون : دەرگیری

پله‌ی ته‌شکیلاتی : سەرلک



ژیاننامه‌ی شه‌هید سمایل کرمانج

شه‌هید سمایل کرمانج له‌ ساڵی 1943 له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌‌کی کوردپه‌روه‌ر له‌ گوندی له‌ج له‌ ناوچه‌ی شاروێرانی مه‌هاباد له‌ دایک بوو.
بنه‌ماڵه‌ی ناوبراو به‌ هۆی قه‌بوڵ نه‌کردنی زوڵم و زۆری و پارێزگاریی له‌ مافی خۆیان له‌ به‌رانبه‌ر بێدادی و زوڵمی سیستمی ده‌ره‌به‌گایه‌تی مه‌جبوور بوون پاش گێره‌وکێشه‌یه‌کی زۆر له‌ گه‌ڵ ئاغاکان، ناوچه‌ی شاروێران به‌ جێ بهێڵن و بچنه‌ شاری نه‌غه‌ده‌ و له‌وێ نیشته‌جێ بن.
شه‌هید سمایل ئه‌و کاته‌ که‌ ماڵیان له‌ گوند بوو له‌ لای مامۆستای ئایینی گونده‌‌که‌یان خه‌ریکی خوێندن بوو، پاشان که‌ ماڵیان چووه‌ شار له‌ مه‌دره‌سه‌ی شه‌وانه‌ درێژه‌ی به‌ خوێندن دا.
ناوبراو پاشتر به‌ مه‌به‌ستی کاسبی کردن ودابینکردنی پێداویستییه‌کانی ژیان ده‌ستی له‌ خوێندن هه‌ڵگرت.
کاک سمایل، له‌ ساڵی 1965 له‌ گه‌ڵ خاتوو ئامین کاشانی زه‌ماوه‌ند ده‌کا و ژیانی هاوبه‌شی پێک دێنێ که‌ به‌رهه‌می ئه‌و ژیانه‌ هاوبه‌شه‌ 4 منداڵ، 2 کچ به‌ ناوه‌کانی نه‌سرین و نه‌خشین و دوو کوڕ به‌ ناوه‌کانی کامڕان و زاهید بوون.
شه‌هید سمایل له‌ ژیان و هه‌ڵسوکه‌وتی رۆژانه‌ دا زۆر سرنجی ده‌دا شێوه‌ی ژیان و به‌ڕێچوونی خه‌ڵك و به‌ هه‌موو وجودییه‌وه‌ هه‌ستی به‌و زوڵم و زۆرییه‌ ده‌کرد که‌ ده‌رحه‌ق به‌ گه‌لی کورد له‌ کوردستان ده‌کرا.
ئه‌و رۆژانه‌ به‌ ئاشکرا ئه‌و فه‌رق و جیاوازییانه‌ی ده‌دیت که‌ حکوومه‌تی ناوه‌ندیی له‌ شاره‌ بچکۆڵانه‌که‌ی ویی له‌ نێوان گه‌لی کورد و ئازه‌ری شاره‌که‌ دایده‌نا و ئه‌و زوڵم و غه‌درانه‌ی که‌ ئه‌و رۆژانه‌ به‌ چاوی خۆی ده‌یدیت کاریگه‌ریی گه‌وره‌یان له‌سه‌ر ساز بوونی هه‌ستی نه‌ته‌واییه‌تیی و شۆڕشگێڕیی ویی دانابوو.
کاک سمایل، له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ بوو و زۆر جار ده‌یکوت که‌ ئازادیی و ر‌زگاریی ته‌نیا زامنی پاراستنی که‌رامه‌ت و گه‌وره‌یی گه‌له‌که‌مانه‌ و ئه‌و بۆ خۆی هه‌ر له‌ گه‌نجی را بۆ مسۆگه‌ر کردنی ئه‌و ئامانجه‌ هه‌وڵی ده‌دا.
خه‌بات و تێکۆشانی شۆڕشگێڕانی دێموکڕات له‌ ساڵه‌کانی 1967-68و شه‌هید بوونی کۆمه‌ڵێک له‌و شۆڕشگێڕانه‌ و به‌ تایبه‌تی نیشاندانی ته‌رمی چه‌ند که‌س له‌و قاره‌مانانه‌ له‌ شه‌قامه‌کانی شاره‌کانی کوردستاندا، کاریگه‌رییه‌کی قووڵی له‌سه‌ر هه‌ست و ئیحساسی وی کرد و ئه‌وی هێنده‌ی دیکه‌ بۆ خه‌بات بۆ ئازادیی و کوردایه‌تیی ساغتر کرده‌وه‌.
هه‌ستی بێزاری له‌ حکوومه‌تی پاشایه‌تی و خه‌بات بۆ ئازادیی گه‌لی کورد وای له‌ شه‌هید سمایل کرد که‌ ئه‌و، ببێته‌ یه‌کێک له‌ هه‌وه‌ڵین که‌سانێک له‌ شاری نه‌غه‌ده‌ که‌ بۆ وه‌رێخستنی خۆ پێشاندان دژی ئه‌و حکوومه‌ته‌ ده‌ست به‌کار بێ و به‌ کرده‌وه‌ ببێته‌ یه‌کێک له‌ که‌سایه‌تییه‌کانی جێگای متمانه‌ی خه‌ڵکی شاری نه‌غه‌ده‌.

ئه‌و له‌ گرتنی ژانده‌رمه‌ری شار ی نه‌غه‌ده‌و پایه‌گای دووئاوان دا که‌سی هه‌وه‌ڵ و رۆڵ و نه‌قشی هه‌ره‌ سه‌ره‌کیی هه‌بوو.
پاش ئاشکرا بوونی حیزب له‌ ساڵی 1978 دا شه‌هید سمایل پێوه‌ندیی به‌ حیزبه‌وه‌ گرت و بوو به‌ ئه‌ندامێکی فیداکار وگیان له‌سه‌ر ده‌ستی ئه‌و حیزبه‌، ئه‌و به‌ فیداکاریی، تێکۆشان و نه‌سره‌وتوویی تا ئاخرین چرکه‌ی ژیانی درێژه‌ده‌ری ئه‌و رێبازه‌ مایه‌وه‌ و تا سه‌رئه‌نجام به‌ سه‌خاوه‌ته‌وه‌ گیانی له‌ رێگای وه‌دیی هاتنی ئامانجه‌ به‌رزه‌که‌ی که‌ رزگاریی کورد و کوردستان بوو دانا.
شه‌هید سمایل خاوه‌ن کاراکتێرێکی گه‌وره‌ و تایبه‌تی بوو، ئه‌و مرۆڤێکی ئازا و ئازاده‌ و رێزگری مافی ئیسانه‌کان بوو. ئه‌و له‌ کاتێکدا که‌ له‌ مه‌یدانی شه‌ڕی دژی داگیرکه‌راندا مرۆڤێکی به‌ ده‌ست و چه‌ک ئازا و به‌ غیره‌ت بوو، هه‌ر له‌و کاتیشدا له‌سه‌ر پاراستنی مافی مرۆڤه‌کاندا دیدێکی گه‌لێک ئینسانیی هه‌بوو که‌ له‌ چوارچێوه‌ی ئو‌سوول و پرینسیپه‌کانی مافی مرۆڤدا یه‌کیان ده‌گرته‌وه‌.
له‌ جه‌ریانی شه‌ڕی داسه‌پاو به‌سه‌ر گه‌لی کورد له‌ شاری نه‌غه‌ده‌دا،‌ ئه‌و کاراکتێره‌ی ویی به‌ جوانی و له‌ کرده‌وه‌دا خۆی نیشاندا.
له‌و شه‌ڕه‌ داسه‌پاوه‌دا ئه‌و له‌ کاتێکدا که‌ سه‌نگه‌ر به‌ سه‌نگه‌ر دژی پاسدارو به‌کرێگیراوانی حکوومه‌ت شه‌ڕی ده‌کرد به‌ڵام به‌ هه‌موو وجووده‌وه‌ هه‌وڵی ده‌دا که‌ پارێزگاری له‌ ژیان و که‌رامه‌تی ئه‌و ئازه‌رییه‌ بێ چه‌ک و سویلانه‌ بکا که‌ له‌ مه‌یدانی شه‌ڕه‌که‌دا گیریان کرد بوو. ئه‌وهه‌وڵی ده‌دا که‌ دیلی شه‌ڕ هیچی به‌سه‌ر نه‌یه‌ و به‌ پێی ئوسووڵ و پرینسیپ هه‌ڵس و که‌وتی له‌ گه‌ڵ بکرێ.
له‌ هێرش بۆ سه‌ر مۆڵگه‌یه‌کی به‌کرێگیراوانی ئه‌و شه‌ڕه‌دا که‌ ئه‌وان بێ به‌زه‌ییانه‌ ته‌قه‌یان له‌ ژن و منداڵی کوردی بێ چه‌ک ده‌کرد، ژوماره‌یه‌کی به‌رچاو له‌و به‌کرێگیراوانه‌ کوژران و ژوماره‌یه‌کیشیان به‌ دیل گیران. هه‌رچه‌ند له‌و شه‌ڕه‌دا هاوڕێیه‌کی شه‌هید سمایل به‌ نێوی ئه‌حمه‌د بۆتکه‌ شه‌هید و شه‌هید سمایل و هاوڕێیه‌کی دیکه‌شی به‌ نێوی برایم جوجه‌ بریندار ببوون، به‌ڵام ئه‌و نه‌یهێشت که‌س ته‌حه‌دا له‌سه‌ر ژیانی دیله‌کان بکا و هه‌موو هه‌وڵی خۆیدا که‌ دیله‌کان بگه‌یه‌نێته‌ یه‌کێک له‌ مزگه‌وته‌کان که‌ له‌وێ گیانیان پارێزراو بێ.
‌ پاش شه‌ڕی نه‌غه‌ده‌ شه‌هید سمایل ماڵ و منداڵی برده‌ شاری مه‌هاباد و له‌وێ نیشته‌جێ بوون.
هه‌ر له‌و سه‌روبه‌نده‌دا بوو که‌ ناوبراو کرا به‌ سه‌ر لکی، لکێک له‌ پێشمه‌رگه‌کانی ناوچه‌ی نه‌غه‌ده‌.
له‌ ساڵی 1979 دا چه‌ندین عه‌مه‌لیاتی گه‌وره‌ به‌ فه‌رمانده‌یی ویی له‌سه‌ر مۆڵگه‌ی پاسداران له‌ شاری نه‌غه‌ده‌ و رێگای پیرانشار- نه‌غه‌ده‌ ئه‌نجام درا.
ناوبراو له‌ یه‌ک دوو شه‌ڕی گه‌وره‌، له‌ شه‌ڕی سێ مانگه‌دا‌ حه‌ماسه‌ی خوڵقاند، بۆ وێنه‌ له‌ شه‌ڕی قه‌بری وسێنی له‌ سه‌ر رێگای پیرانشار، سه‌ردشت زه‌برێکی گه‌لێک قورس به‌ فه‌رمانده‌یی ویی وه‌هێزه‌کانی رێژیم که‌وت.
له‌وشه‌ڕه‌دا چه‌ندین تانکی حکومه‌ت سووتان و ژوماره‌یه‌کی زۆر له‌ هێزه‌کانی دوژمن کوژران. ئه‌و زه‌بره‌ به‌ڕاده‌یه‌ک کاریگه‌ریی هه‌بوو، که‌ هێزه‌کانی دوژمنی بۆ ماوه‌ی چه‌ند مانگ له‌وێ چه‌قاند و ئیمکانی پێشڕه‌وی لێ زه‌وت کردن.
رێکه‌وتی 1980.04.25 هه‌واڵ به‌ شه‌هید سمایل ده‌گا که‌ ژوماره‌یه‌کی زۆر له‌ هێزه‌کانی حکوومه‌ت مه‌غول ئاسا به‌ فه‌رمانی مه‌لا حه‌سه‌نی ئیمام جومعه‌ی ورمێ بۆ هێرش کردنه‌ سه‌ر گوندی قه‌ڵاتان به‌رێوه‌ن‌. شه‌هید سمایل به‌ بیستنی ئه‌و هه‌واڵه‌ به‌ بێ راوه‌ستان له‌ گوندی شاوه‌له‌ را خۆی ده‌گه‌یه‌نێته‌ ناوچه‌ی شه‌ڕ و بۆ به‌ره‌نگار بوون له‌ گه‌ڵ هه‌رچه‌شنه‌ هێرشێکی دوژمن، ده‌ست به‌ سازمانده‌یی و سه‌رپه‌ره‌ستیی هێزی پێشمه‌رگه‌ی حیزب له‌ناوچه‌، که‌ له‌ پێشمه‌رگه‌ی هێزه‌کانی سمکۆ و ئه‌فشین پێک هاتبوون، ده‌کا.

کاتی 10ی به‌یانی رۆژی 6ی خاکه‌لێوه‌ هێرشی هێزه‌کانی دژی گه‌لیی کۆماری ئیسلامیی له‌ ژێر تۆپ بارانی قورسی تانکدا ده‌ست پێده‌کا و له‌ پاشان هێزی پیاده‌ له‌ چه‌ند لاوه‌ هێرش ده‌که‌نه‌ سه‌ر گوندی قه‌ڵاتان.
شه‌هید سمایل که‌ له‌و شه‌ڕه‌دا فه‌رمانده‌یی هه‌موو جه‌بهه‌کانی به‌ ده‌ست بوو. بۆ خۆی له‌ گه‌ڵ په‌لێک له‌ پێشمه‌رگه‌کان له‌سه‌ر رێگای نه‌غه‌ده‌- قه‌ڵاتان جێگیر ده‌بێ.
شه‌ڕ ‌هه‌تا دێ خه‌ستتر و قورستر ده‌بێ، به‌ره‌نگاریی بێوێنه‌ی پێشمه‌رگه‌کان چه‌ند جار پاشه‌کشه‌ به‌ هێزه‌کانی رێژیم ده‌کا، هێزه‌کانی رێژیم پاش هه‌ر پاشه‌کشه‌یه‌ک، به‌تۆپ ، خمپاره‌ و تانک سه‌نگه‌ری پێشمه‌رگه‌ و گوندی قه‌ڵاتان ده‌که‌نه‌‌ ئامانجی ده‌سترێژی دڕه‌ندانه‌ی خۆیان.
ده‌مه‌و ئێوارێ دوژمن دیسان ده‌ست به‌ هێرش ده‌کاته‌وه‌‌ و ئه‌مجار زۆر بێ به‌زه‌ییانه‌تر سه‌نگه‌ری پێشمه‌رگه‌کان ده‌داته‌‌ به‌ر ده‌سترێژی چه‌کی قورس، به‌داخه‌وه‌ له‌و هێرشه‌دا چه‌ند پێشمه‌رگه‌ شه‌هید و بریندار بوون که‌ شه‌هید سمایل کرمانج له‌ نێو پۆلی برینداره‌کانی ئه‌و شه‌ڕه‌دا بوو.
رێژیم له‌ شه‌هید و بریندار بوونی ئه‌و پۆله‌ پێشمه‌رگه‌یه‌ که‌ڵک وه‌رده‌گرێ و خۆی ده‌گه‌یه‌نێته‌‌ نێو گوندی قه‌ڵاتان و کاره‌ساتی به‌ ناوبانگی قه‌ڵاتان ده‌خوڵقێنێ که‌ وه‌ک په‌ڵه‌یه‌کی ره‌ش بۆ ئه‌به‌د به‌ نێوچاوانی کاربه‌ده‌ستانی کۆماری ئیسلامییه‌وه‌ هه‌ر ده‌مێنێ.
رێژیم له‌ هێرش بۆ ناو گوندی قه‌ڵاتان له‌ ماوه‌یه‌کی کورتدا12 که‌س له‌ خه‌ڵکی بێدیفاعی ئه‌و گونده‌ شه‌هید ده‌کا، ئه‌وان له‌ خوڵقاندنی ئه‌و کاره‌ساته‌دا ره‌حمیان به‌ هیچ که‌س، گه‌وره‌، بچووک، ژن و منداڵ نه‌کرد، ته‌نانه‌ت به‌زه‌یی‌یان به‌ سه‌ید ئه‌حمه‌ده‌ شێتش که‌ مرۆڤێکی ناته‌واو و بێ ده‌سه‌ڵات بوو نه‌هات و وه‌ک له‌شکری مه‌غول قاچی سه‌یید ئه‌حمه‌دیان به‌ بیور لێ کردبۆوه‌.
هێزی پێشمه‌رگه‌ پاش راگوێزتنی جه‌نازه‌ی شه‌هیده‌کان و گه‌یاندنی برینداره‌کان بۆ شوێنی ئه‌من سه‌ر له‌ نوێ خۆی سازمان ده‌داته‌وه‌ و هێرشیکی ئازایانه‌ بۆ سه‌ر سه‌نگه‌ره‌کانی دوژمن ده‌ست پێده‌کا، که‌سه‌ر ئه‌نجام گوندی قه‌ڵاتان له‌ ده‌ست دوژمن ر‌زگار ده‌که‌ن.
هه‌رچه‌ند دوژمن له‌و شه‌ڕه‌دا زیاتر له‌ سه‌د که‌سی لێ کوژرا و بریندار بوو، به‌ڵام مه‌خابن گه‌لی کوردیش زه‌برێکی قورسی وێ که‌وت. له‌وشه‌ڕه‌دا جگه‌ له‌ ژوماره‌یه‌ک بریندار 13 پێشمه‌رگه‌ی حیزب و کۆمه‌ڵه‌ شه‌هید بوون و 12 که‌سیش له‌ خه‌ڵکی بێدیفاعی گوندی قه‌ڵاتان به‌ ده‌ستی له‌شکری جه‌هل و نه‌زانی له‌ت و په‌ت کران.
شه‌هید سمایلی بریندار بۆ چاره‌سه‌ریی ره‌وانه‌ی نه‌خۆشخانه‌ی مهاباد کرا و پاش چه‌ند رۆژ چاوه‌دێری ، به‌داخه‌وه‌ له‌به‌ر قورسیی برینه‌که‌ی له‌ رێکه‌وتی 1980.04.02 شه‌هید بوو و هاته‌ ریزی کاروانی شه‌هیدانی حیزب و گه‌ل.

راسته‌ شه‌هید بوونی شه‌هید سمایل کرمانج هه‌م بۆ گه‌ل وحیزب و به‌ تایبه‌ت بنه‌ماڵه‌که‌ی خه‌سارێکی گه‌وره‌ و قه‌ره‌بوو نه‌کراوه‌ بوو، به‌ڵام له‌ هه‌مانکاتدا هانده‌رێکی گه‌وره‌ بوو بۆ وه‌گه‌ڕ خستنی هه‌رچی زیاتری هه‌ست و ئیحساسی خه‌ڵکی ناوچه‌ و گه‌نجانی بنه‌ماڵه‌.

پاش شه‌هید بوونی کاک سمایل برا شۆڕشگێڕه‌کانی نه‌یانهێشت چه‌کی شه‌هید سمایل بکه‌وێته‌ سه‌ر عه‌رز. شه‌هید سه‌لاح، شه‌هید مراد وشه‌هید ته‌های ئاشقی ئه‌و رێبازه‌ پیرۆز و به‌رزه‌، چه‌کی پارێزگاریی له‌ نیشتمانیان له‌ شان کرد و ئه‌وانیش به‌ وه‌فاداریی به‌و رێبازه‌ گیانیان پێشکێشی رێگای ئازادی گه‌ل و نیشتمان کرد.
شه‌هید سمایل کرمانج هه‌ر به‌ ڕواڵه‌ت له‌به‌ر چاوان ون بووه‌، ده‌نا که‌سایه‌تیی به‌رز، ئازایه‌تیی و نیشتمانپه‌روه‌ریی و ده‌یان تایبه‌تمه‌ندیی به‌رزی دیکه‌ی ناوبراو بوون به‌ یادگارێکی ئه‌به‌دیی بۆ گه‌نجانی بنه‌ماڵه‌ و خه‌ڵکی ناوچه‌ که‌ بۆ هه‌میشه‌ به‌ گه‌وره‌یی و شانازییه‌وه‌ باسی ده‌که‌ن.
یادی به‌رز و پیرۆز ورێگای تا سه‌رکه‌وتنی گه‌ل و ئازادی نیشتمان به‌رده‌وام بێ.

بگه‌ڕێوه|ده‌سپێک|بینێره‌ بۆ فه‌یس‌بوسکه‌که‌ت
ده‌ستپێک
ڕێبه‌رانی شه‌هید
ئاڵبۆمی نه‌مران
 
کۆمار
بانگه‌واز
په‌یوه‌ندی