کۆمار
عه‌بدوڵڕحمان شه‌ره‌فکه‌ندی

خه‌ڵکی : مه‌هاباد
ساڵی ماڵئاوی : 1992



له‌ یادی‌ هه‌ژار موکریانی‌دا
به‌سه‌ر به‌رزی‌ ژیا‌و به‌ ناکامی‌ مرد

له‌ 2ی‌ ره‌شه‌مه‌ی‌ 1991، چه‌ند حه‌وتوویه‌ک پێش راپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌که‌ی‌ ئازادیی به‌شێکی‌ زۆر له‌ خاکی‌ کوردستان له‌ژێر چنگاڵی‌ رێژیمی‌ زۆردارو تاوانکاری‌ به‌عسی‌ لێکه‌وته‌وه‌، هه‌ژاری‌ موکریانی‌،
پێکهاتنی‌ کۆمه‌ڵه‌ی‌ ژێ‌ ـ کاف‌و ئه‌ندامه‌تیی‌ هه‌ژاری‌ موکریانی‌ له‌و کۆمه‌ڵه‌یه‌دا، له‌و رووداوانه‌ن که‌ مه‌سیری‌ ژیانی‌ ئه‌و مرۆڤه‌یان بۆ هه‌میشه‌ ساخ کرده‌وه‌. هه‌ژار، بیسته‌مین ئه‌ندامی‌ کۆمه‌ڵه‌ بووه‌. به‌ دامه‌زرانی‌ ژێ‌ ـ کاف‌و به‌رین بوونه‌وه‌ی‌ چوارچێوه‌ی‌ تێکۆشان‌و په‌ره‌گرتنی‌ نفووز‌و خۆشه‌ویستیی‌ ئه‌و رێکخراوه‌یه‌، هه‌ژار جگه‌ له‌وه‌ی‌ تروسکه‌ی‌ هومێدی‌ له‌ شه‌وه‌ زه‌نگی‌ ژیانی‌ گه‌له‌که‌یدا به‌دی‌ کرد‌و وه‌ک په‌پووله‌ له‌ ده‌وری‌ ئه‌و رووناکییه‌ هاڵا، ده‌ره‌تانی‌ ئه‌وه‌شی‌ بۆ پێک هات که‌ هه‌موو توانای‌ خۆی‌ بخاته‌ خزمه‌ت به‌ره‌وپێش بردنی‌ ئامانجه‌ پیرۆز‌و له‌ مێژینه‌کانی‌ نه‌ته‌وه‌که‌ی‌ که‌ ئێستا له‌ درووشمه‌کانی‌ کۆمه‌ڵه‌دا ره‌نگیان ده‌دایه‌وه‌. قه‌سیده‌ی‌ "عه‌قڵ‌‌و به‌خت"‌و شێعری‌ جۆراوجۆری‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی‌ هه‌ژار، به‌ ده‌ستنووس‌و زاربه‌زار‌و یا له‌سه‌ر ڵاپه‌ڕه‌کانی‌ گۆڤاری‌ ((نیشتمان)) له‌و دێیه‌وه‌ بۆ دێیه‌کی‌ دیکه‌، له‌م ناوچه‌یه‌ بۆ ناوچه‌یه‌کی‌ دیکه‌‌و، له‌ شارێکی‌ کوردستانه‌وه‌ بۆ شارێکی‌ دی، حوجره‌ به‌ حوجره‌، دیوه‌خان به‌ دیوه‌خان‌و مال به‌ ماڵ ده‌گه‌ڕان‌و، نوستوویان له‌خه‌و راده‌په‌راند، بانگی‌ کوردایه‌تیان بڵاو ده‌کرده‌وه‌، خه‌ڵکیان بۆ کۆبوونه‌وه‌ له‌ ده‌وری‌ ژێ‌ ـ کاف، بۆ پاڵ‌ وێک دان‌و یه‌کیه‌تی‌، بۆ هاتنه‌ مه‌یدان‌و راماڵینی‌ ته‌می‌ سته‌می‌ سه‌دان ساڵه‌ بانگه‌واز ده‌کرد.
به‌ڵام ئه‌رکی‌ هه‌ژار له‌و سه‌رده‌مه‌دا هه‌ر شێعر گوتن‌و شاعیری‌ نیه‌، ئه‌و به‌ زۆر شێوه‌ی‌ دیکه‌ش به‌شداری‌ به‌ره‌و پێش بردنی‌ ئه‌و ریساله‌ته‌ ده‌کا که‌ کۆمه‌ڵه‌ که‌وتۆته‌ سه‌ر شانی‌. هه‌ژار یه‌کێک له‌و سێ‌ که‌سه‌ بووه‌ که‌ به‌ نوێنه‌رایه‌تی‌ له‌ لایه‌ن ژێکافه‌وه‌ چوون بۆ دیتنی‌ نوێنه‌رانی‌ حیزبی‌ هیوا‌و، په‌یمانه‌ مێژووییه‌که‌ی‌ سێ‌ سنووریان مۆر کردوه‌.
هه‌ژار له‌و رۆژه‌وه‌ که‌ چاره‌نووسی‌ خۆی‌ له‌ گه‌ڵ‌ چاره‌نووسی‌ خه‌بات‌و تێکۆشانی‌ گه‌لی‌ کورد له‌ پێناوی‌ گه‌یشتن به‌ ئازادیدا گرێ‌ دا، تا ئه‌و رۆژه‌ی‌ گڵه‌بانی‌ چاوانی‌ کرا، پێغه‌مبه‌ری‌ راپه‌رین‌و به‌رخودان‌و کۆڵنه‌دان بوو، دڵی‌ له‌گه‌ڵ‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ رزگاریخوازانه‌ی‌ گه‌له‌که‌یدا لێی‌ ده‌دا. شێعری‌ هه‌ژار، چه‌کی‌ به‌ره‌نگاریی پێشمه‌رگه‌ی‌ کورد‌و سروودی‌ سه‌ر زاری‌ تێکۆشه‌رانی‌ کوردستانه‌. ته‌می‌ ناهومێدی‌ ده‌ره‌وێنێته‌وه‌‌و له‌ پشت ته‌به‌ق ته‌به‌ق هه‌وری‌ ره‌شدا، دوارۆژی‌ رووناک به‌ لاوانی‌ کورد نیشان ده‌ده‌ن. شێعر‌و نووسینی‌ هه‌ژار نموونه‌یه‌کی‌ یه‌کجار گه‌ش‌و گشتگیر له‌ ئه‌ده‌بی‌ به‌ره‌نگاریی گه‌لی‌ کورد له‌ نیو سه‌ده‌ی‌ رابردوو دان. هه‌ژار هه‌قی‌ خۆی‌ بوو که‌ له‌ سه‌رده‌می‌ کۆماری‌ کوردستان دا له‌ لایه‌ن پێشه‌وا قازی‌ محه‌ممه‌دی‌ نه‌مر نازناوی‌ شاعیری‌ میللیی‌ پێدرابوو. چونکه‌ هیچ که‌س وه‌ک ئه‌و له‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌ شێعر ته‌عبیری‌ له‌ هه‌ڵوێست‌و ئیراده‌ی‌ میللیی‌ گه‌له‌که‌ی‌ نه‌کردوه‌.
هه‌ژار، ئه‌گه‌رچی‌ له‌ دوای‌ رووخانی‌ کۆماری‌ کوردستانه‌وه‌ تا تێکشکانی‌ شۆرشی‌ کورد له‌ کوردستانی‌ عێراق له‌ ساڵی‌ 1975 دا، بۆ ماوه‌ی‌ 32 ساڵ له‌ موکریان‌و کوردستانی‌ ئێران دوور بوو، به‌ڵام چاوێکی‌ هه‌روا له‌سه‌ر ((په‌نجه‌ره‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ زامه‌کان))ی‌ بوو. له‌ هه‌ر ده‌رفه‌تێک بۆ له‌قاودانی‌ ئه‌وه‌ی‌ ده‌سه‌لاتدارانی‌ رێژیمی‌ شایه‌تی‌ به‌ سه‌ر کوردیان هێنا، که‌ڵکی‌ وه‌رده‌گرت‌و نه‌یهێشت ئاگرێک که‌ ژێکاف‌و حیزبی‌ دێموکرات‌و قازی‌ محه‌مه‌د له‌ مه‌هاباد‌و چوارچرا کردیانه‌وه‌، له‌ کوانووی‌ شێعره‌کانیدا خۆڵه‌مَشی‌ فه‌رامۆشییان له‌سه‌ر بنیشێ‌.
هه‌ژار ئه‌گه‌ر له‌ ژیاندا، بێ‌ وه‌ستان‌و ماندوویی ناسین، بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی‌ بیری‌ نه‌ته‌وه‌یی‌و شه‌کاوه‌ راکرتنی‌ ئاڵای‌ کوردایه‌تی‌‌و خزمه‌تی‌ زمان‌و فه‌رهه‌نگ‌و مێژووی‌ نه‌ته‌وه‌که‌ی‌، تێکۆشا، به‌ مه‌رگیشی‌، کوردستانی‌ هه‌ژاند‌و گه‌لی‌ کوردی‌ خرۆشاند. خه‌ڵکی‌ کوردستانی‌ ئێران به‌و به‌شدارییه‌ جێی‌ شانازییه‌یان له‌ به‌خاک سپاردن‌و پرسه‌‌و سه‌ره‌خۆشیی‌ هه‌ژاری‌ نه‌مردا‌و به‌و کۆڕ‌و کۆبوونه‌وانه‌ی‌ بۆ رێزنان له‌و مرۆڤه‌ بلیمه‌ته‌ پێکیان هێنا، نیشانیان دا ئه‌و زانا گه‌وره‌‌و دڵسۆزه‌ی‌:
ژینی‌ خۆی‌ کرده‌ فیدای‌ خۆشیی کورد له‌ رێی‌ ئازادی‌ به‌ ناکامیی‌ مرد
وه‌ک ئه‌و شه‌هیدانه‌ی‌ دوژمنانی‌ کورد له‌ چوارچرا‌و له‌ وییه‌ن‌و بێرلین‌و هه‌رچی‌ شوێنه‌ گیانی‌ لێ‌ ستاندن:
کێلیان بۆ مه‌ داری‌ ئاڵان گه‌نجێکن ناچن به‌ تاڵان
بۆ کوردی‌ هه‌ژار سه‌رمایه‌ن بۆ دیواری‌ خه‌بات پایه‌ن
قادر وریا2008

به‌رز و پیرۆز بێ یادی مامۆستا هه‌ژاری نه‌مر یادگاری کۆماری کوردستان

نه‌مر که‌سێکه‌ ناوی هه‌ر ماوه‌......خزمه‌تی گه‌وره‌ی بۆ گه‌ل جێماوه‌
کرده‌وه‌ی چاکه‌ت بۆ یادگارت ......چاکتر له‌ کۆشک و قه‌سر و ته‌لارت
ده‌مه‌وێ باسی مه‌زنه‌ ئینسانێکی ئازادیخواز و که‌ڵه‌ ئه‌دیبێکی بیروردی ناسک خه‌یاڵ بکه‌م که‌ به‌ درێژایی ته‌مه‌نی،هه‌رله‌و رۆژه‌وه‌ که‌ له‌ کۆشی دایکی به‌ر بۆته‌وه‌،هه‌تا ئه‌و رۆژه‌ که‌ ماڵاوایی له‌ گه‌لی کورد کردووه‌،زۆربه‌ی ژیانی پڕبووه‌ له‌ ده‌رد و په‌ژاره‌ و ئاوی تاڵ و سوێری به‌ گه‌روودا کراوه‌ و ئه‌م که‌ڵه‌ ئه‌دیبه‌ هه‌ژاری موکریانییه‌ که‌ مڵکی هه‌موو کوردێکه‌ و ته‌نیا له‌ دارایی دنیادا هه‌ژار بووه‌ و له‌ یه‌ک کاتدا "ملک الشعرای"دوو رێبه‌ری گه‌وره‌ی کورد،پێشه‌وا قازی موحه‌ممه‌د ومه‌لا مسته‌فای بارزانی بووه‌.ژیانی هه‌ژار ده‌گه‌ڵ ژیانی فه‌رهه‌نگی خه‌ڵکی کوردستان وه‌ها پێکه‌وه‌ گرێ درابوو که‌ ده‌تگوت هه‌رگیز لێک هه‌ڵنابڕێن و لێک جیانابنه‌وه‌.دیاره‌ هه‌ر ئه‌وه‌ش راسته‌ و هه‌ر چه‌ند ژیانی رواڵه‌تی هه‌ژار تووشی بڕانه‌وه‌ و کۆتایی هات ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر باش بڕوانین ،تێده‌گه‌ین که‌ ژیانی راستی هه‌ژار له‌ ژیانی فه‌رهه‌نگی کۆمه‌ڵگادا توابۆوه‌ و هه‌ژار که‌ شاسواری هه‌موو مه‌یدانه‌ جۆراو جۆره‌کانی فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌ب بوو ، به‌جێی هێشتین و ئێمه‌ که‌ تا دوێنێ له‌ گه‌ڵ خۆیا بووین و له‌ ژێر سێبه‌ریدا ده‌حه‌ساینه‌وه‌ ،ئه‌مڕۆ له‌ سه‌ر ئاسه‌واری به‌ که‌ڵکی ئه‌و هێلانه‌ سازده‌که‌ین و ده‌نیشینه‌وه‌ .ئه‌وه‌ی پێویسته‌ بگوترێ ئه‌وه‌ یه‌ که‌ ژیانی ئه‌و زانا پایه‌ به‌رزه‌ ،ژیانێکی به‌ فیڕۆ رۆیشتوو نه‌بووه‌ و مامۆستای خوالێخۆشبوومان چکۆله‌ترین هه‌لی به‌ فیڕۆ نه‌دا و بێکاری و ته‌وه‌زه‌لی له‌ ژیانی ئه‌ودا مانایه‌کی نه‌بوو، له‌ ماڵ ،له‌شاخ،له‌ ئه‌شکه‌وت، له‌جێگه‌ی خۆش،له‌ئاواره‌ییدا و ،له‌کاتی نه‌خۆشی و ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر ته‌ختی نه‌خۆشخانه‌کانیشدا بۆ فێر بوون و مێشک له‌ زانست ئاگادار کردن هه‌دای نه‌دا و رانه‌وه‌ستا،به‌ خوێندنه‌وه‌ و نووسین ده‌ژیا،ئه‌گه‌ر رۆژێک شتێکی نه‌نووسیبا یا نه‌یخوێندباوه‌، تووڕه‌ ده‌بوو ،نه‌خۆش ده‌که‌وت و سه‌ره‌ گێژه‌ی ده‌گرت،به‌رهه‌می ئه‌و هه‌موو تێکۆشانه‌شمان دیت،هه‌ژاری پیر وه‌ک باغی پیر به‌ پیت و به‌ره‌که‌ت هاته‌ به‌ر،به‌ شێعر، به‌ په‌خشان،به‌ نووسین، به‌وه‌رگێڕان،بازاری فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌بی بۆ ده‌وڵه‌مه‌ند کردین ،پێی گوتین و به‌ هه‌موو که‌سی سه‌لماند که‌ فه‌رهه‌نگی کورد ره‌سه‌ن و کۆن و ده‌وڵه‌مه‌نده‌ و ده‌بێ کاری له‌ سه‌ر بکرێ.هه‌ر وه‌ک بۆ خۆی ده‌ڵێ:ده‌ردی هه‌ژارانم نه‌ به‌ ده‌م ،به‌ڵکوو به‌دڵ چێشتووه‌،سه‌د دوکتور به‌ ئه‌ندازه‌ی ده‌رده‌دارێک نازانێ نه‌خۆشی چییه‌،ویستوویه‌ رۆژگارێک دابێ،له‌ بێگار رزگاری بێ و به‌ گیاندارێکی به‌ ئابڕوو حه‌ساب بکرێ و به‌ سه‌ری زیندوو نه‌مرێ.ژیانی هه‌ژاری هه‌ژارێک که‌ هه‌ر له‌ ئه‌وه‌ڵه‌وه‌ هه‌ناسه‌ هه‌ڵکێشانه‌،جه‌رگ خۆری بێ دایک ،تام و چێژی ژیانی تاڵ و ناخۆش کردووه‌،وه‌ک ده‌ڵێ :ته‌مه‌نم حه‌ڤده‌ ساڵ بوو که‌ بابم مرد،قه‌ت بیرم له‌وه‌ نه‌کردبۆوه‌ که‌ رۆژێک باوکم ده‌مرێ به‌ سه‌ری شلکی هه‌تیو ده‌بم،تاسام ،واقم وڕما.فرمێسک له‌ چاومدا قه‌تیس ما،گریانم نه‌ده‌هات،خه‌مێکی ته‌ماوی ده‌وری سه‌ری دابووم،دنیام باش نه‌ده‌دیت،له‌ سه‌ر وه‌سیه‌تی خۆی بردمانه‌ خانه‌قا،له‌ په‌نای گۆڕی دایکم ناشتیان،گه‌ڕامه‌وه‌ ماڵ، ،منداڵ ده‌گریان،گوێم لێبوو،خوشکم به‌ براکه‌می ده‌گوت:خه‌م مه‌خۆ کاکم له‌ جێی باوکمانه‌،کونی فرمێسکانم به‌ڕه‌ڵڵا کرد و گریام جا گریام.
شه‌و و رۆژ خه‌ریکی نووسین و خوێندنه‌وه‌ بووه‌،به‌ تایبه‌ت له‌ کۆتایی ژیانیدا که‌ خه‌ریکی وه‌رگێڕانی قوڕئان بووه‌،زۆر جاران چۆته‌ لای دوکتور و پێی ده‌ڵێن که‌ ده‌بێ شه‌وانه‌ شه‌ش سه‌عات بخه‌وی و سه‌عات یازده‌ تا پێنجی به‌ره‌ به‌یان باشترین کاتی خه‌وه‌،به‌ڵام هه‌ژار گوێ ناداته‌ ئه‌و قسانه‌ وده‌ڵێ:هیچی وا نییه‌،ئه‌گه‌ر به‌ قسه‌ی ئه‌و دوکتورانه‌ بکه‌م ،ده‌بێ له‌ ترسی مردن ،هه‌ر ده‌خه‌و راچم ومردووی زیندوو بم،تا ئه‌و کاته‌ی به‌ راستی ده‌مرم،پێی ده‌ڵێن:مامۆستای گیان،بۆ ئه‌وه‌نده‌ خۆت ئازار ده‌ده‌ی؟باشتر نییه‌ هێندێک هێدیتر خه‌ریک بی ،ده‌ڵێ:برای بابم هه‌وداکه‌ ناسک بۆته‌وه‌ و مه‌ودا زۆر نییه‌،تۆ خودا لێم گه‌ڕێن به‌ڵکوو کاره‌که‌م ته‌واو بکه‌م.
کتێبی قانوون:نزیک به‌ هه‌زار ساڵ به‌ر له‌ ئێستا به‌ زمانی عه‌ڕه‌بی نوووسراوه‌،یه‌که‌مین کتێبی گشتییه‌ له‌ زانستی پزشکی کۆندا که‌ به‌ زۆربه‌ی زمانه‌کانی دونیا وه‌رگێڕدراوه‌ته‌وه‌ و سه‌دان ساڵ ده‌بێ پسپۆڕان و لێزانانی رۆژهه‌ڵات و رۆژاوا که‌ڵکی لێوه‌ر ده‌گرن.ئه‌م کتێبه‌ که‌ نووسراوه‌ی پسپۆڕ و حه‌کیم و پزشکی بێ هاوتای ئێرانی ئه‌بوو عه‌لی سینایه‌،له‌م دواییانه‌دا مامۆستای پایه‌ به‌رزی کورد،هه‌ژاری موکریانی کتێبی قانوونی بۆ یه‌که‌م جار له‌ عه‌ڕه‌بییه‌وه‌ وه‌رگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر زمانی فارسی.کورتی که‌ینه‌وه‌ و بڵێین که‌ هه‌ژار له‌ وه‌رگێڕانی چواره‌ینه‌کانی خه‌یام له‌ ده‌قی سه‌ره‌تایی ده‌رباز بووه‌ و خۆی سپاردۆته‌ره‌وه‌ندی زبانی شاعیرانه‌ی کوردی و بنه‌ما و بینایه‌کی تازه‌ی له‌ به‌ستێنی ئه‌ده‌ب و زبانی کوردی خوڵقاندووه‌ و کوردانه‌ به‌ره‌و بیر و باوه‌ڕی خه‌یام چووه‌ و ئاوات وئامانجی مرۆڤێکی کوردی کردۆته‌ دروشمی به‌رهه‌مه‌که‌ی ،که‌ مامۆستا هێمن ده‌ڵێ:بێگومان عه‌رزت ده‌که‌م که‌ هیچ که‌سێکمان نییه‌ له‌ هه‌ژار کوردیزانتر بێ،قه‌ڵه‌مێکی زۆر جوانی هه‌یه‌،هه‌م له‌ نه‌سردا و هه‌م له‌ نه‌زم دا،به‌ تایبه‌تی له‌ وه‌رگێڕاندا،یانی من وه‌رگێڕاوی خه‌یامی هه‌ژارم پێ له‌ ئه‌سڵه‌که‌ی که‌متر نییه‌.
گرینگترین لایه‌نی شێعره‌کانی هه‌ژار ئه‌مه‌یه‌ که‌ به‌ زمانی ساکار و بێ گرێ، ژیانی گه‌ل نیشان ئه‌دات و ئاوات و ئاره‌زووی گه‌ل ده‌ر ده‌بڕێ و ده‌ردی گه‌ل ده‌ناسێ وده‌رمانی بۆ ئه‌دۆزێته‌وه‌ وله‌ باری شێعر و ئه‌ده‌به‌وه‌ وه‌جاخی کورد و کوردستانی رۆشن کردۆته‌وه‌ و به‌ نووسینی به‌رهه‌مه‌ شێعری ئاڵه‌کۆک شۆڕشێکی ئه‌ده‌بی به‌رپا کرد و شێعری کوردی له‌ بار و دۆخێکی غه‌ڕامی و سۆفیانه‌وه‌ ،به‌ره‌و بارودۆخێکی نه‌ته‌وایه‌تی ئه‌و دیواو دیو کرد.که‌س ناتوانێ کاریگه‌ری و ته‌ئسیری هه‌ژار له‌ سه‌ر ئه‌ده‌بیاتی کوردی به‌ تایبه‌ت له‌ سه‌ر ئه‌ده‌بیاتی سیاسی ئینکار بکات.شێعر و په‌خشانی هه‌ژار له‌ ئه‌ده‌بیاتی کوردیدا زیاترین خوێنه‌ریان بووه‌،هه‌ر وه‌ها هه‌ژار نزیکه‌ی نیو سه‌ده‌ ،بوونی چاک و به‌رچاوی له‌ مه‌یدانی سیاسه‌تدا هه‌بووه‌، ماندوو نه‌ناسانه‌ شێعری نووسیوه‌،داستانی فۆلکلۆری کۆ کردۆته‌وه‌،کون به‌ کون به‌ شوێن ریشه‌ و مانای وشه‌کاندا گه‌ڕاوه‌،هه‌ر بۆیه‌ش هه‌تا هه‌تایه‌ له‌ ناو دڵی گه‌لی خۆیدا هه‌ر ده‌مێنێ،هۆگری و خۆشه‌ویستی به‌ گه‌ل و نیشتمانه‌که‌ی ،ئه‌و که‌ڵه‌ پیاوه‌ی هانداوه‌ که‌ له‌ هه‌موو خۆشه‌ویستی شه‌خسی چاوپۆشی بکات و بۆ ئازادی و رزگاری وه‌شاخ و کێوان که‌وێت وبۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ چ به‌ چه‌ک یا قه‌ڵه‌م ،هه‌رگیز بۆ ساتێک نه‌وه‌ستێ و ره‌مزی سنوور په‌ڕێن بووه‌، به‌ شێعر له‌ شۆڕشه‌کانی کوردستاندا به‌شداری کردووه‌ و نه‌ ته‌نیا شاعیرێکی گه‌وره‌ بووه‌ ،به‌ڵکوو پێشمه‌رگه‌یه‌کی گه‌وره‌و ماندوو بووه‌ و نێو بانگی زانایه‌تییه‌که‌ی،نه‌ هه‌رله‌ سنووری ئێران وعێراق و رۆژهه‌ڵاتی نێوه‌راست،به‌ڵکوو له‌ سنووری ئاسیاش په‌ڕیوه‌ته‌،هه‌ڵکه‌وتوویه‌کی کوردی موکریانه‌ وله‌ حوجره‌ی فه‌قێکانی موکریان پێگه‌یشتووه‌ ، که‌ هه‌ر له‌ کاتی فه‌قێیه‌تیدا چه‌ند جارێک ئاشق ده‌بێ،به‌ڵام هیچی لێ حاڵی نابێ و به‌ڵێن ده‌دا که‌ئاشقی کوردستان بێ و قه‌رار ده‌کا تا له‌ زنجیری ئه‌سیری رزگاری نه‌کا،نه‌سره‌وێ.هه‌ر وه‌ک له‌ ئه‌وه‌ڵی کتێبی بۆ کوردستاندا ده‌ڵێ:ئه‌من ئاشقی کوردستانم ،به‌هه‌شتی وا که‌ بۆ خه‌ڵکه‌که‌ی بۆته‌ جه‌حه‌نده‌م،خه‌ڵکێکی یه‌کجار راست و دروست و بێ درۆ و بێ فێڵ که‌ به‌ ده‌ست جیرانه‌کانیه‌وه‌ و به‌ ده‌ستی پیلانی ده‌وڵه‌ته‌ گه‌وره‌کانی دنیاوه‌ و به‌ ده‌ستی نه‌خوێنده‌واری خۆیه‌وه‌ هه‌میشه‌ له‌ سه‌ختییدا بووه‌،که‌ ئه‌و به‌هه‌شته‌ هی ئه‌و خه‌ڵکه‌یه‌،خه‌ڵکه‌که‌ی وا که‌ حه‌قی خۆیانه‌ تێیدا بژین.هه‌موو ئاواتی له‌ دنیادا ئه‌مه‌ بووه‌ که‌ گه‌لی کوردیش وه‌ک هه‌موو گه‌لانی خودا پێداوی سه‌ر زه‌وی له‌ ژێر چنگی داگیر که‌ران و چه‌وسێنه‌ران رزگاری ببێ و کوردستانێکی ئازاد و سه‌ر به‌ خۆ پێک بێت.مامۆستا ده‌ڵێ:کوێر هه‌تا ده‌مرێ ،هه‌ر به‌ ئاواتی چاوانه‌ ،بۆ ئازادی تێده‌کۆشام له‌ هاواڵی رێ ده‌گه‌ڕام،به‌شکوو رۆژێک له‌ سایه‌ی هاوکاری واندا ئه‌و رۆژانه‌ ببینمه‌وه‌ که‌ کوردستانی دڵبه‌رم ماوه‌ی ساڵێک تیا ژیاوه‌ و ئاڵای خۆی له‌ سه‌ر شه‌کاوه‌ و هه‌ژار نه‌ک هه‌ر به‌ زیندوویی ،به‌ڵکوو وه‌ختی مردن ،کاتێ که‌ له‌ قه‌بر دایه‌، ئاره‌زووی ئازادی ده‌کا و ده‌ڵێ:
تۆ خوا کاتێ که‌ ئازادی و سه‌ند ره‌گه‌زی خوێن مژه‌کانوو هه‌ڵقه‌ند
کیژ و کوڕ هه‌ر چی به‌ لاما لادا پێم بڵێ و پایی به‌ قه‌برم دادا
ئه‌ی هه‌ژار به‌سیه‌تی مردن هه‌سته‌ موژده‌ بێ مه‌وته‌نه‌که‌ت سه‌ر به‌سته
ئه‌م گه‌و‌ره‌ پیاوانه سه‌لماندوویانه‌ که‌ ئێمه‌ هه‌ین،نه‌مردوون و نامرین،هه‌تا پیاوانی وامان هه‌بن،نه‌مان روومان تێناکا، با نه‌خۆش و لاواز و هه‌ژاریش بین،ئاشکرایه‌ که‌ به‌رده‌وام بوون و مانه‌وه‌ی هه‌ر گه‌ل ونه‌ته‌وه‌یه‌ک به‌ مانه‌وه‌ی هه‌ست و فام و بیر و بڕواکانه‌،مرۆڤه‌ ناوداره‌کان له‌ هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌کدا نوێنه‌ری هه‌ست و فام و بیر و بڕوای ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ن و بێ چاوه‌ڕوانی له‌ که‌س وه‌ک مۆم ده‌سووتێن و رووناکی به‌ کۆمه‌ڵ ده‌به‌خشن،تیشکی هه‌تاوی زانینی ئه‌وان تاریکی کون و قوژبنی کۆمه‌ڵگا روون ده‌کاته‌وه‌.هیچ شک و گومانێک له‌وه‌ دانییه‌ ،که‌ به‌رهه‌می شاعیران و نووسه‌رانی پێشوومان گه‌وره‌ترین ئامڕازی بنه‌ڕه‌تی به‌رهه‌می ئه‌ده‌بی ئه‌وڕۆمانه‌.ده‌بی بۆ رێز گرتن و زیندوو راگرتنی یاد و ناویان هه‌وڵبدرێ،جا چ به‌ نووسین له‌ گۆڤار و کتێبدا و چ به‌ سازدانی کۆڕ و کۆبوونه‌وه‌،مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ به‌ هه‌ر جۆرێک بێ له‌ خۆیان و بابه‌ته‌کانیان رێز بگیرێ.به‌ڵام داخی گرانم شاعیر،نووسه‌ر یا هونه‌رمه‌ندی کورد ده‌بێ له‌ کاتی ژیاندا بۆ پاروویه‌ک نان و قومێک ئاو ،خۆی به‌ هه‌ر ئاو و ئاورێک دادا و دوای مردنیش ئه‌گه‌ر زۆر به‌ قه‌در بێ،کێل و به‌رژیکی بۆ ساز ده‌که‌ن و به‌رهه‌مه‌کانیشی ئه‌گه‌ر دیسان زۆر رێز و قه‌دری بۆ دابنێن،پاش بیست،سی ساڵ،بگره‌ زیاتریش ،له‌ چاپی ده‌ده‌ن و جا ئه‌و جار وه‌ره‌ سه‌یری گێره‌ شه‌وێنی ناو شێعر و بابه‌ته‌کانی بکه .کۆمه‌ڵی کورده‌واری خاوه‌نی زۆر مرۆڤی خاوه‌ن زه‌وق و زانا و بلیمه‌ت بووه‌ و هه‌یه‌ و ئه‌رکی سه‌رشانی ئێمه‌یه‌ رێزیان لێبگرین و یادیان بکه‌ین.له‌ کۆتایی باسه‌که‌مدا ده‌ڵێم:رۆژانه‌ چه‌ندان ملهوڕ و سه‌رمایه‌داری چاوچنۆک و پووڵپه‌ره‌ست و خوازه‌ڵۆک لار ده‌بنه‌وه‌ و که‌سیش ناویان ناهێنێ،به‌ڵام ئه‌وه‌تا شاعیران و نووسه‌ران و زانایانی بواری وشه‌ی ره‌سه‌ن و پیرۆز له‌ وارگه‌ی دڵه‌ گه‌شه‌کاندا و پانتایی گه‌ردووندا ده‌دره‌وشێنه‌وه‌،په‌یام و رێز و یادی پڕ له‌ شکۆمه‌ندیان هه‌ر نه‌مر و له‌ گه‌ڵ کاروا‌نه‌ سه‌ر که‌شه‌که‌ی ژیاندان،ئیتر هه‌زار سڵاو بۆ گیانی پاک و هه‌میشه‌ زیندووی مامۆستا هه‌ژار،سڵاو بۆ له‌ دایک بوون و زیندوو بوونه‌وه‌ت.
شێرکۆ تورجانی
*له‌ رێکه‌وتی 5ی گوڵانی 2705ی کوردی له‌ کۆنگره‌ی هه‌ژاری نه‌مردا له‌ زانکۆی کوردستان خوێندراوه‌ته‌وه‌.
*له‌ گۆڤاری ژماره‌ 53ی مه‌هاباد چاپ کراوه‌.

بگه‌ڕێوه|ده‌سپێک|بینێره‌ بۆ فه‌یس‌بوسکه‌که‌ت
ده‌ستپێک
ڕێبه‌رانی شه‌هید
ئاڵبۆمی نه‌مران
 
کۆمار
بانگه‌واز
په‌یوه‌ندی